Kerk sluiten of stichten?

Hoe komt het toch dat er op de ene plaats een kerk moet sluiten wegens gebrek aan leden en op een andere plaats een kerk geplant wordt vanwege de enorme toeloop van leden? Bij een ledenaantal van minder dan honderd, gaan we al snel te rade of de kerk nog wel een toekomst heeft. Is dat terecht? Prof. M. te Velde, docent kerkrecht aan de Theologische Universiteit in Kampen, denkt dat kerk-zijn ook op een andere manier kan, die niet gebonden is aan grote aantallen.

Te Velde geeft een algemene beschouwing over oorzaken en factoren die meespelen in de beslissing om een kerk te sluiten dan wel door te starten. In het ver volg op dit artikel komt een aantal kerken aan het woord over hun plaatselijke situatie van kerksluiting of –planting of doorstart die ze als gemeente maakten.

Kerksluiting
Is kerksluiting eigenlijk wel zo’n probleem? Prof. Te Velde: Als je het christelijk nuchter bekijkt niet. Het hoort gewoon bij het leven en het zich ontwikkelen van de kerk door de jaren heen. Ik herken wel het rouwproces, maar is dat niet tegelijk de noodzakelijke pijn die iedere ontwikkelingsgang met zich meebrengt? Bijna iedereen komt wel in een soort midlife-crisis: we lopen vast en beginnen weer opnieuw. Als je alleen naar de rouwmetafoor kijkt, zet dat je ook op het verkeerde been: Je bent als kerk immers niet identiek met een gebouw van hout en steen?
Soms moet een kerk sluiten. Meestal spelen er dan verschillende oorzaken mee, bijvoorbeeld: een wijk vergrijst, (met alle gevolgen van dien), er kan een bepaalde incrowd cultuur meespelen waardoor er ruzie komt en leden weglopen omdat ze het niet meer mooi vinden in de kerk. Is kerksluiting dan juist niet vaak een gezonde ontwikkeling, een welkome sanering? Moet je niet met vreugde de kapvergunning aanvragen en vol animo een nieuwe tuin gaan aanleggen? En moet je dat niet op tijd doen?

Historie
We hebben een dicht netwerk van kerken in alle dorpen en steden met vaak grote gebouwen op enkele honderden meters van elkaar. Deze zijn ontstaan en gebouwd vanaf 1880 – 1970, in tijden van bevolkingsgroei, hoog percentage christenen, lage bouwkosten, een stijgend welvaartspeil en met overheidssubsidie. Voor vandaag is een dergelijke kerken-overvloed niet meer normaal. Er zijn altijd groei- en krimpbewegingen. Krimp doet pijn. Maar God regeert en kerken moeten gewoon mee in de gang van de geschiedenis. Als er ergens een kerk sluit, gaat het geloven op een andere plek verder. En ergens anders vinden er weer kerksplitsingen en gemeentestichtingen plaats. Het is dus goed om nuance aan te brengen ten aanzien van kerksluiting.

Hetzelfde kerkconcept voor grote en kleine gemeenten
Een van de factoren die meespelen bij sluiting is de omvang van de gemeente. Wij zien een ledental van minder dan 100 leden vaak als probleem. Maar waarom eigenlijk? Heel veel gemeenten overal op de wereld bestaan uit minder dan 100 leden. Dat komt omdat ons kerkconcept vaak geënt is op een grote gemeente. In een grote gemeente heb je een royale predikantsplaats, een gebouw dat geen ‘draagbare tente’ meer is maar een tempel voor de hele eeuw. Een grote gemeente heeft vaak weinig verbinding met naastliggende gemeenten en is vaak niet wendbaar. In een kleine kerk is dit een moeilijk hanteerbaar model dat leidt tot diverse stremmingen. Maar is het niet goed dat dit nu boven tafel komt? Dat je een kerkconcept dat goed werkt voor een grote gemeente niet zomaar moet kopiëren naar een kleine?

Kerk-zijn op een andere manier
Het kan ook anders. In Amerika heb je de Cell-church-beweging. Een cell is een groep van zeven tot vijftien gezinnen of leefeenheden. Men ontmoet elkaar regelmatig in kleiner verband, ook voor gebed en Bijbelstudie. De Congregation is een gemeenschap van 12-200 leden, heeft een kleine raad van oudsten en vormt een gemeente voor de primaire bediening van het Woord en de sacramenten. Hier ligt ook de verantwoordelijkheid voor pastoraat en tucht. De Celebration is een gemeenschap van meerdere congregations (vier tot zes) voor grootschalige kerkdiensten en hoge kwaliteit in prediking en liturgie.
Je kunt dus op verschillende manieren kerk zijn. Elke manier heeft zijn eigen waarde en sluit aan bij de behoeften die de mensen hebben en de manieren waarop je de gemeenschap beleeft en in praktijk brengt. Het gemeente zijn hoeft niet overal over één kam geschoren te worden. Denken wij niet teveel voor het hele land in één patroon, waarbij alles geldt voor zowel een gemeente van 60 leden als voor een gemeente met 1700 leden, terwijl dit heel verschillende fenomenen zijn? Als je in de bovenstaande drieslag (cell, congregation, celebration) denkt, dan kan er een andere kijk op gemeente-zijn ontstaan, waarin je deze naast elkaar organiseert zodat ze elkaar aanvullen en versterken.
Een voorbeeld: Stel, er zijn op het Groningse platteland vier kleine en krimpende gemeenten, waarin niet goed meer in de ambten kan worden voorzien. Drie van de vier hebben een congregation-formaat, één is al niet meer dan een flinke cell-groep. Laat men zich dan deze vier eens als één geheel denken en één keer per zondag in celebration-formaat bij elkaar komen in een grotere kerk of sporthal in de regio. De andere kerkdienst kan dan op congregation-formaat plaatsvinden. De morgen kan voor de congregation worden bestemd en de middag voor de celebration of andersom. Dat is een kwestie van nader overleg.

Waarschuwing
Als kerksluiting in de geschiedenis steeds weer terugkomt, hoeveel kerken zijn er dan die daarnaar op weg zijn en zich daar niet van bewust zijn? Laat elke gemeente eens peilen in welke fase men eigenlijk zit. Neem stremmings- en verdorringsverschijnselen serieus, zodat je tijdig je denken en doen kunt vernieuwen. Ga dus niet alleen maar rouwen, maar beproef jezelf ook en verootmoedig jezelf als je als gemeente zelf het probleem mee veroorzaakt hebt. Door bijvoorbeeld teveel intern gericht te zijn of door verschraling van de prediking.
Ga met deze problemen aan het werk: interpreteer de feiten, heb oog voor Gods voorzienigheid. Zoek God in gebed en geef je aan Hem over. Ga met elkaar in beraad om wegen voor de toekomst te zoeken.

De kerk als transformatorhuis
Dat kan alleen in de kracht van Christus. Word als de graankorrel die afsterft, net als Jezus. En dus niet de baas van de akker waarop wij wel eens even zullen zaaien. Geef jezelf over aan God zodat je leven krijgt van Hem, zodat er oogst komt, helemaal dankzij Hem. Laat de controle los! Dan zie je pas welke kracht en energie Gods genade levert voor mensen en val je op als lichtende sterren in een donkere wereld.
We hebben een hele Bijbel vol van genade en waarheid, zoveel wijsheid voor allerlei situaties. Er zijn zowel in Amsterdam als in Hasselt veel oprechte kerkmensen die zich willen inzetten met hun kennis, geloof en gaven. We hebben een kerkverband, scholen, boeken, tijdschriften, studie, bezinning, diaconale actie en nog veel meer. De Here geeft het allemaal nog in Nederland.
God zoekt de wereld, zijn krachten zijn niet alleen voor kerkmensen. De aardse kerk is niet het eindstation van het heil maar een transformatorhuis voor het doorgeven ervan. Vanuit dit fundament kun je nadenken over sluiten en starten.

Perspectief
Welke vragen en consequenties zitten er aan het sluiten of opheffen van een kerk? Er zijn twee mogelijkheden: fuseren of herplanten. Voordat je als gemeente een besluit neemt, moet je eerst de volgende keuzes maken:
1. Vind je identiteit opnieuw in Christus, geef je aan Hem over. Denk vanuit Hem, vertoon Zijn beeld. Denk vanuit de kernwaarden van het kerk zijn: op de Bijbel gegrond, missionair wakker, met oog voor relaties, meerdere vormen in mentaliteit en gebruiken, gericht op de maatschappij van vandaag, gericht op Gods glorie. Wees helder over je identiteit in Christus en de Bijbel.
2. Krijg helder hoe je gemeente wilt zijn: een goede mix van intern en extern, van bewaren en vermeerderen, vind een goede combinatie van Woord en daad.
3. Vernieuw het verbond met elkaar. Geef je aan elkaar met de hartelijke verklaring dat je samen op weg gaat, afhankelijk van Gods genade.
4. De wil om te handelen in een verantwoord proces. Zowel fuseren als herplanten moet je kunnen verantwoorden, naar de Here Christus toe, naar elkaar toe, naar de christenen die er direct bij betrokken zijn toe en naar de medemensen in de samenleving toe.

Reacties

Geplaatst op: dinsdag 05 oktober 2010 19:54 door: Zwever

Ik zit momenteel in de UK en daar is een ledental van 100 'groot' te noemen. Het is maar net wat je onder een grote gemeente verstaat! Met 50/60 man kun je wel écht een 'gemeenschap' vormen (als dat tenminste niet voortkomt uit pure vergrijzing). Erg praktisch is het ook niet altijd als je iemand voor een commissie zoekt, maar je weet tenminste wel waar je over praat

Dat idee uit de USA spreekt me wel aan: cel, middel, massa. Past wel in een postmoderne cultuur denk ik, en het maakt ook mooi gebruik van de gaven binnen de gemeente.

Geplaatst op: maandag 11 oktober 2010 10:23 door: Mellon

Re laatste alinea van TS:

Ha, dat zal mijn echtgenoot grappig vinden, die roept dat namelijk al jaren. Een soort regiokerk op een centrale, goed bereikbare plaats.

Denk overigens dat met name oudere gemeenteeden hier bijzonder veel weerstand tegen zouden hebben.

Geplaatst op: maandag 11 oktober 2010 12:37 door: gaitema

Op een gegeven moment moet je wel. Bij ons zijn er zo weinig jongeren in de diensten, dat je wel samen moet denken. Celgroepen spreken me erg aan. zo was het in het eerste begin ook. Massabijeenkomsten voor de liefhebbers is okee, maar we moeten geen verplichtingen opleggen. als men zich aangetrokken voelt tot het één of het ander, dan mag je blij zijn. Geen discussies over het verzuimen van de grote bijeenkomsten. als de mensen maar onderling een echte broer/zus band krijgen zoals Jezus ons leerde.

Lees de hele discussie op het forum en geef ook uw eigen reactie
naar het forum