Bibliotheek Synode

'Het gezicht van de kerken'

De Generale Synode benoemt telkens haar voorzitter tot 'gezicht van de kerken'. Hij vertegenwoordigt dan de kerken in de tijd tussen de synodes in (drie jaar). Ook is het mogelijk in het openbaar namens de kerken een standpunt in te nemen in een of ander nationaal debat. Deze vertegenwoordiger geeft ook aandacht aan bijzondere gebeurtenissen in het koninklijk huis, namens de Gereformeerde Kerken.

 

Dat klinkt allemaal heel officieel, maar wat doet dit ‘gezicht’ nu concreet in de praktijk? Ds. Paul Voorberg vertelt over zijn ervaringen van 2014 tot 2017. Zelf heeft hij het ervaren als een boeiende functie. Hieronder een persoonlijk verslag van zijn hand.

SYMPOSIUM OVER SOCIALE ACCEPTATIE LHTB-ERS

Mijn eerste activiteit in mijn nieuwe functie was het bezoeken van een symposium dat door het ministerie van OCW en de christelijke LHTB-alliantie was belegd. Goed mogelijk dat je nog niet van deze afkorting hebt gehoord. Hij staat voor Lesbiennes, Homo’s, Transgenders en Biseksuelen. Kortom voor mensen die op seksueel gebied andere gevoelens kennen dan de meeste mensen. Vaak worden deze mensen gediscrimineerd, bespot en zelfs agressief benaderd. Reden voor de overheid in ons land om hen extra te beschermen.
Doel van het symposium was bevordering van de sociale acceptatie van “LHTB-ers”. Een van de eerste spreeksters was een lid van n.b. de GKv. Ze werd (heel onvriendelijk) namens het ministerie geïntroduceerd als iemand uit een kerk waarin LHTB-ers niet welkom zijn. Deze zuster, die zichzelf introduceerde als Joyce Overweg van de GKv te Zwolle-Noord, vertelde hoe moeilijk ze het had gehad in de GKv. Ze leefde met vriendin Marloes in een geregistreerd partnerschap. Ze mocht nu eindelijk wel aan het Heilig Avondmaal deelnemen, maar de kerkenraad wilde toch met haar in gesprek blijven over haar lesbische relatie. Daarin voelde ze zich gediscrimineerd. Ze vroeg zich bezorgd af hoe het zou gaan als ze eventueel voor een kind de doop zou aanvragen. Romeinen 14 wijst volgens haar de weg haar dezelfde rechten toe te kennen als ieder ander gemeentelid.
Gelukkig had ik in een Workshop de gelegenheid uit te leggen dat onze kerken (juist) een groot hart hebben voor ieder die niet ‘binnen de lijntjes’ past, in navolging van Christus. We zetten ons er voor in er aan mee te werken dat ook zij hun door God gewilde plaats in zijn Koninkrijk innemen. Uit pure liefde waarschuwen we natuurlijk ook iedereen die zijn plaats in het Koninkrijk door hardnekkige zonde dreigt te verspelen. Alles maar goedkeuren (ook wat God afkeurt) is bepaald geen liefde. Zo kon ik het verhaal over de GKv gelukkig toelichten. Er kwam (meer) begrip en positieve waardering voor de intenties van de GKv.
Al met al raakte ik niet in een eenvoudige situatie verzeild, door het optreden van het ministerie en van de uitgenodigde (eerste) spreekster. Gelukkig was ik in de gelegen het scheef getrokken beeld van de kerken te corrigeren.

HET WOERDENS BERAAD

Voor contact met de overheid is het CIO (interkerkelijk Contact In Overheidszaken) opgericht. Nagenoeg alles wat kerk of religieuze organisatie heet op christelijk gebied is daarin vertegenwoordigd, ook de Gereformeerde Kerken. Deputaat br. Eimert van Middelkoop zit zelfs in het moderamen van het CIO. Voor een aantal kerken is dit orgaan toch niet genoeg voor contact met de overheid. Zij hebben een eigen orgaan daartoe in het leven geroepen. Dat vergadert in Woerden en komt zo aan zijn naam. Als Gereformeerde Kerken is onze eerste lijn met de overheid het CIO. Toch gaat ‘het gezicht van de kerken’ ook naar de vergaderingen van het Woerdens Beraad. Het heet nu Breed beraad Protestantse Kerken en bestaat uit o.a. vertegenwoordigers van de Chr. Geref. Kerken, de Geref. Bond, de (diverse soorten) Geref. Gemeenten, de Hersteld Hervormde Kerk en de Ned. Geref. Kerken. Op vergaderingen gaat het over ons rapport Huwelijk en samenlevingsvormen, de aftrekbaarheid van giften voor goede doelen (het ANBI-gebeuren), deelname aan de nationale herdenking van de ramp met de MH17, een gesprek met de minister van justitie en de koning over ethische aangelegenheden, de intrekking van de zondagswet, overleg met o.a. de SGP.
We zien dit Breed Beraad als een aanvulling. Het eerste contact met de overheid verloopt via het CIO. Tegelijk constateren we dat dit Breed Beraad bestaat. Nu we daarvoor uitgenodigd zijn willen we constructief meewerken en meedenken vanuit de gedachte dat het altijd waardevol is met de overheid in gesprek te gaan over zaken die met geloof en leven te maken hebben. Het Breed Beraad ziet kans zinvolle gesprekken met regeringsfunctionarissen te verkrijgen. Dan is het goed als Gereformeerde Kerken daarbij betrokken te zijn. Het Beraad vergadert eenmaal per jaar en voert tussen de vergaderingen door intensief mail-overleg.

RECEPTIE VAN DE KONING

Ieder jaar houdt de koning een nieuwjaarsreceptie. Allerlei vertegenwoordigers van organisaties in Nederland, kerken en de regering komen hem en de koningin een goed nieuw jaar wensen in het paleis op de Dam. Namens de GKv gaat ook ‘het gezicht van de kerken’ daarheen. Na strenge controle word je dan toegelaten tot een beveiligde parkeerplaats en met pendelbussen naar het paleis gebracht. Daar mag je dan eerst met honderden anderen urenlang in de rij staan. Dan word je tot de koning toegelaten.
In een grote lege zaal staan de koning en de koningin. Een hotemetoot van de hofhouding leest voor wie je bent, vanaf je uitnodigingskaart (zodat de koning weet wie er binnenkomt). Dan mag je naar het koningspaar toelopen en hen de hand en een goede wens geven. Het viel me op hoe persoonlijk de koning en de koningin je dan benaderen. Ik was ongetwijfeld ongeveer nr. 500 die hen de hand kwam geven, maar ze begroetten me alsof ik die middag de eerste was. Veel respect daarvoor. In 2016 bedankte de koning me nadrukkelijk voor de steun die hij vanuit de kerken had ontvangen. Mooi om te horen.
Daarna voeg je je bij alle andere genodigden in een grote zaal waar van alles te eten en te drinken valt. Erg leuk om daar allerlei interessante mensen te ontmoeten (regering, maatschappelijke organisaties, kerken) en contacten te leggen. Na verloop van tijd voegt het ‘koninklijk huis’ zich bij de genodigden (prinses Beatrix, prinses Margriet en Pieter van Vollenhove, uiteraard de koning en de koningin). Na toespraken over en weer van Kamervoorzitters en de koning is er een ongedwongen samenzijn. Het lukte mij niet om een praatje met de koning(in) te maken. Anderen waren me voor of werden naar hen toe gedirigeerd. Het viel me wel op dat Beatrix, Margriet en Pieter zo klein van stuk waren (zelfs nog kleiner dan ik). Wat dat betreft geen goede representanten van Nederland dat de langste mannen en bijna de langste vrouwen ter wereld voortbrengt.
Aan het begin van de avond is plotseling het koninklijk gezelschap verdwenen, waarna de genodigden de zaal mogen verlaten en zien dat ze weer bij hun eigen auto komen: langs het ontvangstcomité, over de rode loper, met de pendelbus, van het bewaakte parkeerterrein, terug naar huis. Tot volgend jaar, zo de Heer wil.

GEWELD TEGEN JODEN

Eind 2014 was een paar keer geweld tegen Joodse volksgenoten in het nieuws. Het bracht me er toe een brief van medeleven aan vertegenwoordigers van de Joodse bevolking van ons land te schrijven. Vanuit de wortels van ons geloof hebben we een band met de Joden en dan gaat het je extra aan het hart als deze mensen worden bedreigd en met verbaal geweld te maken krijgen. Dit klemt te meer als je je realiseert welke schuld West-Europa op zich geladen heeft door massale moord op de Joden in de Tweede Wereldoorlog. Uiteraard zal zo’n schrijven de feitelijke situatie voor de Joden niet veranderen, maar je hoopt dat een blijk van medeleven hen goed zal doen. De brief richtte ik aan het Nederlands-Israëlitisch Kerkgenootschap met R. Evers als rabbijn en het Nederlands Verbond voor Progressief Jodendom met R. ten Brink als rabbijn. De reactie uit die kringen was minimaal helaas. Een kort blijk van waardering van Ten Brink was alles. Daar gaat het dan ook niet om, we hopen dat het hen toch goed gedaan mag hebben te merken dat er ook Nederlanders zijn die hen een warm hart toedragen en beseffen welke schuld we tegenover hen nog steeds hebben.

NA DE SYNODE

De Synode sluit op een gegeven moment. Daarna zijn er nog best veel vragen die mensen aan de Generale Synode zouden hebben willen stellen. Met die vragen benaderen zij soms het ‘gezicht van de kerken’, die per slot van rekening ook voorzitter van de laatste GS was.
In een kerk heb ik de besluiten van de GS (vooral over vrouw en ambt en de toenadering tot de Nederlands Gereformeerde Kerken) toegelicht. Mooi om dingen uit te leggen en te merken dat er dan meer begrip ontstaat. Synodebesluiten worden kort geformuleerd. Als dan meer informatie komt over context en bedoeling levert dat vaak meer positieve waardering op.
Het feit dat de GS geen deputaatschap ‘kerk en Israel’ instelde leverde hier en daar teleurstelling en onbegrip op. In de regionale krant de stentor en in het Reformatorisch Dagblad heb ik dit nader toegelicht en geprobeerd daar begrip voor te kweken. Ook via een ingezonden stuk in het Nederlands Dagblad. De toon was helaas fel. Het valt telkens weer op dat de positie van het Joodse volk emoties los maakt. Vaak werd ook vergeten dat de GS niet alleen een negatief besluit nam: geen deputaatschap. De GS wees ook een andere weg: via Mission (voorheen onze zendende instanties en de verre naaste). Daar zitten onze missionaire experts. Goed mogelijk dat die besluiten bijvoorbeeld een organisatie als Yachad bij het denken over de relatie kerk en Israel te betrekken. Zo voldeed de GS m.i. positief aan de intentie van het verzoek tot goede aandacht voor het Joodse volk, ook al werd er geen deputaatschap ingesteld.

DE KERK, EEN VEILIGE PLEK (?)

Al vele jaren is de Roomse Kerk in het nieuws vanwege seksueel misbruik binnen haar geledingen. Ook andere kerken waken voor een veilig klimaat op dit gebied. De GKv kennen een deputaatschap Seksueel Misbruik in kerkelijke Relaties.
De Raad van Kerken was al geruime tijd bezig een verklaring op te stellen, waarin de lidkerken (en anderen) verklaren dat de kerk een veilige plek moet zijn. Op 26 november 2014 was het zover dat de Raad van Kerken in een besloten vergadering deze verklaring wilde vaststellen en laten ondertekenen ook door niet-lidkerken (waaronder de GKv).
Het leek me goed deze verklaring te ondertekenen. In de vergadering kregen de kerken het woord om iets te zeggen over veiligheid op seksueel gebied in de kerken. Het moet me van het hart dat ik dit een beschamende vertoning vond. Om strijd tekenden de verschillende kerken hoe actief en zorgvuldig ze waren in het creëren van een veilige sfeer in de kerken. Het was een opsomming van zelfvoldaanheid. Voor mijn gevoel was de verklaring en de hele entourage een groot beschamend verhaal! Dat kerkleden (seksueel) niet veilig zijn in kerken! Daarbij past toch alleen maar een diep beschaamd boetekleed? Mijn bijdrage in die samenkomst was wel wat shockerend, maar vond gelukkig wel weerklank.
De verklaring is sindsdien de openbaarheid in gegaan. Ik hoop dat hij een steentje bij mag dragen aan vergroting van de veiligheid in de kerk. Juist daar waar we schuilen mogen bij Christus moet optimale veiligheid heersen in onderlinge relaties!

LEIDING IN EN AAN DE KERK

Het zal duidelijk zijn dat de houding tegenover leiders in de kerk drastisch veranderd is. Voor sommige academici is dat ook wetenschappelijk interessant. Een grote groep hooggekwalificeerde wetenschappers van allerlei disciplines storten zich op dit verschijnsel om na te gaan hoe de verschuiving naar een post-Christendom cultuur invloed heeft op het functioneren en het verstaan van ambt/leiderschap binnen de Christelijke geloofsgemeenschappen in Nederland. Deze wetenschappers nodigden o.a. ook mij uit als vertegenwoordiger van de GKv om deel te nemen aan een expertmeeting rondom de toekomst van religieus leiderschap op de Vrij Universiteit te Amsterdam.
Het was een boeiende ontmoeting waarin we brainstormden over het functioneren van leiderschap en ambt binnen de kerken, wat we uit de traditie vooral vast zouden moeten houden en wat in de theologische opleiding hieromtrent aan de orde zou moeten komen.
In de GKv werken we officieel niet met leiders. We spreken over ambtsdragers. Dat verschil is erg relevant als het gaat om leiding geven aan de kerk: je doet het als dienaar van Christus. Je moet er juist voor waken te gaan heersen in de kerken (artikel 30-32 Nederlandse Geloofsbelijdenis). Het was mooi om dit (voor een aantal toch wel tegendraadse geluid) te mogen laten horen in dit gezelschap en de argumenten ervoor te bediscussiëren.

DE CATECHISMUSPREEK

Een aantal voornamelijk theologen had bedacht dat het weer tijd was voor een nieuw boek over de Heidelbergse Catechismus. Het kreeg de titel mee Goed gelovig. Om het boek goed in de markt te zetten belegde de uitgever een symposium en nodigde ook mij als vertegenwoordiger van de GKv daarvoor uit. Daar zat ook een commercieel belang achter.
Het boek werd officieel en openbaar aangeboden aan de voorzitters van de synodes van de PKN, de CGK en de GKv. We namen daar het boek dankbaar in ontvangst en mochten daar nog enige woorden aan toevoegen.
De voorzitter van de synode van de PKN verkeerde wel wat in verlegenheid omdat bij gebrek aan middagdiensten de catechismuspreek een zeldzaam verschijnsel is geworden. In de CGK wordt nog wel geprobeerd de catechismuspreek in ere te houden, maar dat valt niet mee. De uitgever had met name zijn hoop de GKv gevestigd. In de Kerkorde tot 2014 stond vermeld dat in de middagdienst als het even kon uit de HC gepreekt zou worden. Wellicht tot teleurstelling van de uitgever was dat in de KO Ede-2014 veranderd in meer algemene woorden over de leer van de kerk. Toch kon ik hem wel vertellen dat er nog zeer veelvuldig in onze kerken uit de HC gepreekt wordt en dat die belijdenis ook in de regel uitgangspunt is van het catechetisch onderwijs. Het stelde hem gerust.
Overigens is het een prachtig boek, met waardevolle inhoud. In onze gemeente bepreken we de HC vanuit de in dit boek aangereikte lijnen en dat bevalt erg goed.

DE THEOLOGISCHE UNIVERSITEIT

Het contact tussen de kerken en de Universiteit loopt ook via het ‘gezicht van de kerken’ dat zich op belangrijke momenten in het gebeuren van de Universiteit laat zien. Ieder jaar vieren we het bestaan van de Universiteit op de z.g. Dies. Daar danken we gezamenlijk de Heer die ons weer een jaar werken aan de TU heeft geschonken en bidden we om Gods zegen over het werk van het nieuwe jaar.
In de afgelopen periode namen ook diverse hoogleraren afscheid van de Universiteit en deden opvolgers intrede: Prof. B. Kamphuis, M. te Velde en F. v.d. Pol vertrokken en prof. E.A. de Boer inaugureerde. Niet bij alle gelegenheden kon ik aanwezig zijn, maar waar mogelijk vertegenwoordigde ik de kerken.
De Universiteit is een zelfstandig lichaam binnen de kerken, maar met alle vezels verbonden aan de GKv. Door mijn aanwezigheid bij relevante momenten gaf ik aan die band gestalte. Bij de recepties bij al die gelegenheden mocht ik namens de kerken de scheidende hoogleraren bedanken voor hun krachtige inzet en de nieuwe hoogleraar Gods zegen kracht toewensen. Het is mooi bij zulke gelegenheden aanwezig te zijn. Ik hoop dat niet alleen de vertegenwoordiger van de kerken, maar ook de kerkleden zelf zich bij deze prachtige instelling betrokken weten.

GEBED EN HEILIG AVONDMAAL

We zijn als kerken wel geen lid van de Raad van Kerken, toch betrekt die raad ons graag bij haar activiteiten. In grootte zijn we inmiddels de derde kerk van Nederland en dat weet die Raad maar al te goed. De GKv wordt als een belangrijke stroming gezien.
Binnen de raad ontstond het idee een boekje uit te brengen over het gebed. Bidden is ook uiting geven aan je persoonlijke gevoelens. Allerlei relevante personen uit vele kerken werden uitgenodigd om aan te geven wat zij belangrijk vonden in de praktijk van het gebed.
De verschillende schrijvers (bisschoppen, evangelische leiders, protestantse moderamenleden, orthodoxe priesters, vrijzinnige voorgangers, episcopale leidslieden, kerkgangers en dominees schreven een gebed. Het geheel werd gebundeld tot een druppel jou.
Een later initiatief was het tot stand brengen van een bundel over het Heilig Avondmaal. Dezelfde brede selectie mensen werd gevraagd hun persoonlijke beleving van het Heilig Avondmaal op papier te zetten: wat is voor jou belangrijk, wat beleef jij aan de tafel van de Heer? Het leverde de bundel beleving, eucharistie en avondmaal op. Ik vond het mooi daaraan een bijdrage te mogen leveren. Tegelijk schrik je als je leest hoe sommigen de ware betekenis van het Avondmaal totaal kwijt zijn. Ik hoop dat de schriftgetrouwe bijdragen van opbouwende betekenis mogen zijn voor de lezers.

VLUCHTELINGEN EN POLITIEK

De ChristusUnie is intensief begaan met het lot van vluchtelingen wereldwijd. De Tweede Kamerfractie nodigde daarom (maart 2016) zoveel mogelijk vertegenwoordigers van kerken en daarmee te vergelijken religieuze genootschappen uit om hun visie te laten horen op de uitdagingen waar de Nederlandse politiek én gemeenschap vandaag voor staan.
Prachtig dat de ChristenUnie in deze problematiek ook met kerkelijke vertegenwoordigers wil overleggen. In een constructief overleg in Den Haag konden we ons zegje doen en was er ook nog ruimte om met elkaar en met de fractie in gesprek te gaan.
In die vergadering bleek te meer hoe ingewikkeld dit vraagstuk is. Sommige vertegenwoordigers van kerken spraken openlijk hun steun uit voor het regiem van Assad in Syrië wat bij anderen de haren ten berge deed rijzen. De CU werd opgeroepen er aan te werken dat vluchtelingen hun eigen kerken konden oprichten terwijl anderen juist naar Nederlandse Kerken verwezen.
Geen eenvoudige opgaven voor de CU om met al deze adviezen om te gaan. Het was voor mij als vertegenwoordiger van de GKv mooi in de gelederen van de CU veel gedachtegoed aan te treffen dat duidelijk gereformeerd geïnspireerd was. Ik heb me dan ook ervoor ingezet in die ontmoeting die lijn te onderstrepen.

EEN WARM HART VOOR VLUCHTELINGEN

Begin 2016 was het vluchtelingenvraagstuk zo’n hot item in ons land dat het mij goed leek (in overleg met mijn mededeputaten) een publieke verklaring over deze problematiek het licht te doen zien. Het viel uiteraard niet mee een goed stuk op papier te krijgen. Het gaat erom niet met gemakkelijke oplossingen te komen, te pogen een kernachtig gegeven aan te dragen (wat anderen dan mogen concretiseren) en zo te formuleren dat ook niet-christenen het willen lezen en er iets goeds in zien. Dat kostte wel enige hoofdbrekens.
Mijn insteek nam ik in de gedachte van barmhartigheid. Tegelijk wilde ik erkennen dat wij als gewone burgers het geheel niet kunnen overzien. Dat neemt niet weg dat de kern van onze benadering die van het warme hart voor de vluchteling moet zijn. Aan egoïsme gaat een samenleving kapot. Ik hoop een snaar geraakt te hebben bij de doorsnee Nederlanders.

DE NATIONALE SYNODE

Sinds 2010 kennen we het verschijnsel Nationale Synode. Als kerken beschouwen we dat als een platform waarin we christenen uit allerlei kerken ontmoeten. De stuurgroep Nationale Synode zit niet stil en belegde een besloten bijeenkomst om terug te blikken op de bijeenkomsten van 2010 en 2013 en om te kijken of er voortgaande stappen gezet kunnen worden tot groeiende eenheid onder christenen in Nederland.
In eerste instantie ligt het onderwerp Nationale Synode op het bord van onze Deputaten Kerkelijke Eenheid. Die waren dan ook als eersten uitgenodigd. Daar was deze keer de ex-voorzitter van de Generale Synode van de GKv aan toegevoegd.
Hoewel het onderwerp me na aan het hart ligt heb ik me toch maar voor deze vergadering afgemeld en het onderwerp nationale synode doorgeschoven naar onze DKE.

HERDENKING REFORMATIE 2017

De organisatie Refo-500 is druk bezig de herdenking van de Reformatie van 1517 voor te bereiden. Daarnaast kwam de PKN met het initiatief een symposium en een viering te organiseren in de Dom-kerk in Utrecht op 31 oktober 2017. Overleg met Refo-500 leverde op dat zij niet zo geporteerd zijn voor landelijke (massa-)bijeenkomsten. Toch nam een vertegenwoordiger van Refo-500 wel deel aan het overleg met het Moderamen van de PKN op 18 mei j.l. Daar ontvouwde de PKN haar plannen en vroeg of ook wij medewerking aan symposium en viering wilden verlenen. Dit alles zou in samenwerking met ook de Roomse kerk moeten plaatsvinden.
Persoonlijk heb ik er een hard hoofd in dat je de Reformatie in alle eerlijkheid en duidelijkheid kunt gedenken en vieren, samen met de Roomse kerk. Tegelijk is een landelijke gedenken van waarde. De Reformatie is een gebeuren geweest van internationale proporties en mag daarom ook nationaal gevierd worden. Wellicht is het mogelijk door deel te nemen aan de voorbereidingen op symposium en viering het geheel bij te sturen in de richting van een gedenken van wat God in gereformeerde kerken tot nu toe heeft gegeven.
Een bijdrage leveren aan een symposium kan moeilijk fout gaan, bij een viering ligt dat anders. Dat wordt een kerkdienst uitgaande van de PKN (er wordt overigens geen Heilig Avondmaal gevierd). De Chr. Geref. Kerk vergadert in deze tijd als Synode en kon niets zeggen over deelname aan viering en symposium. De GS neemt daar over later een besluit. Op voorwaarde in alle vrijheid te mogen zeggen wat ik zeggen wil heb ik (na advies van mijn mededeputaten) besloten medewerking aan te bieden. Ik hoop dat ook de Chr. Geref. Kerken zullen gaan meedoen (de Ned. Geref. Kerken doen mee) en het een herdenking wordt waarin God geëerd en gedankt wordt voor de Reformatie van de 16e eeuw, waarin het evangelie opnieuw ontdenkt werd.